ایلام در دوران طلایی خود از اقتدار خاصی برخوردار بود، اما در این سال به دست آشور بانی‌پال (پادشاه آشور) به خاك و خون كشیده شد و منقرض گردید.
در كتیبه سنگی گل‌گل ملكشاهی چنین آمده است: 'خاك شهر شوشان و ماداكتو و شهرهای دیگر را تماماً به آشور كشیدم و در مدت یك ماه و یك روز كشور ایلام را با تمامی عرض آن جاروب كردم. من این مملكت را از عبور حشم و گوسفند و نغمات موسیقی بی‌نصیب ساخته و به درندگان، مارها، جانوران كویر و غزال اجازه دادم كه آن را فرا گیرند'.
در زمان ساسانیان ایلام جزء سرزمین پهله یعنی استان بزرگی كه بعداً اعراب آن را جبال یا كوهستان نامیدند بوده؛ سرزمینی كه پادشاهان اشكانی نخستین پادشاهی را از آنجا آغاز كردند.
از شهرهای مهم و مشهور دوره ساسانی در ایلام امروزی شهر تاریخی 'سیروان' واقع در شهرستان شیروان چرداول و شهر تاریخی 'سیمره' واقع در شهرستان دره‌شهر اشاره كرد.
والیان ابوقداره در زمان حكومت اتابكان لر به مناسبت نام حسین‌قلی‌خان والی ابوقداره به دهبالا (ایلام كنونی) حسین‌آباد گفته‌اند.
در این سرزمین آثار و تپه‌های تاریخی فراوانی از هزاره‌های هفتم و هشتم قبل از میلاد تا دوران قاجاریه وجود دارد و مهمترین دوره‌ای كه آثار آن بیشتر جلب توجه می‌كند آثار و بناهای دوره ساسانی است كه این دو حكایت از اهمیت ویژه این سرزمین در زمان امپراطوری بزرگ ساسانی است.
استان ایلام به دلیل بهره گیری از تنوع فوق العاده آب و هوایی و وجود مراتع سرسبز در هر فصل سال در نقاط مختلف استان، زمینه مساعدی را برای زندگی عشایر استان و دیگر استانهای همجوار فراهم نموده است.
در حالی كه در مناطق شمالی استان هوا سرد و كوه ها سفید پوشند، هوای گرم و طبیعت بكر و سرسبز مناطق جنوبی استان پذیرای گردشگران و مسافران طبیعت است.استعداد تورسیم عشایر در این استان در حد توریسم تاریخی، طبیعی و مذهبی است.
دختران زیبای كرد صبح هر روز مشك های پر از دوغ تازه را آماده و همراه نان داغ محلی كه دست پخت مادر است برای مردان خانه مهیا نموده تا با توكل بر خدا روز خوب و فعالی را شروع نمایند. و این سروش روز خوبی برای خانواده است!!
استقرارهای كوچ­نشین منطق? سیمره بیشتر در پشته­ها و تنگه­هایی كه به این پشته­ها ختم می­شوند شكل گرفته است. این محل­ها در مسیرهای تاریخی كوچ­نشینان قرار دارند كه از سرزمینهای گرمسیری شمال خوزستان و دهلران به مناطق كوهستانی و ییلاقی در منطق? ماهیدشت كرمانشاه تا حوالی همدان كوچ می­كنند.
كوه كبیركوه و پشته­های آن در ارتباط با منطق? سیمره یكی از گذرگاههای مهم این كوچ­نشینان در طول تاریخ بوده است و به همین دلیل استقرارهایی در این قسمتها به وجود آمده است.
استقرارهای پشته زرانگوش و غارهای این تنگه بیانگر استقرارهای كوچ نشین و گذر آنها از این تنگه می­باشد كه به طور فصلی در این محل­ها اقامت گزیده­اند.
توالی فرهنگی استقرارهای دشت سیمره دارای نوسان است. تاكنون محلی متعلق به دور? پارینه سنگی و میان سنگی در منطقه گزارش نشده است.
استقرارهای دوره نوسنگی و نحوه مكان گزینی آنها در حاشی? دشت سیمره قابل توجه است. استقرارهای مختلف دوره كالكولیتیك یكباره در منطق? سیمره به صورت فراوانی شكل گرفته كه بیشتر آنها دارای مساحت قابل توجه در ارتباط با زندگی روستانشینی هستند.
به نظر می­رسد استقرارهای موقت دور? نوسنگی با تحول فرهنگی به مرحل? روستانشینی رسیده­اند و جمعیت در این دوره بسیار زیادتر شده و به همین دلیل استقرارهای قابل توجه­ای را شكل داده­اند.
منطقه سیمره در این دوره دارای ارتباطات مهمی با فرهنگ شوشان در جنوب غرب ایران و فرهنگ كالكولیتیك حوز? غرب ایران بوده است.
در دور? كالكولیتیك جدید فرهنگ محلی با سبك سفال منقوش دو رنگ پیشكوه غربی نیز در این منطقه وجود دارد و همچنین دارای قرابتهای فرهنگی با دوره اوروك در بین­النهرین می­باشد. از ویژگیهای دیگر منطقه در اواخر دوره كالكولیتیك وارد شدن آن به مرحل? آغاز نگارش و وجود شاخصهای فرهنگی این مرحله، از جمله سفال لبه واریخته، در چند سایت است.
با گونه­شناسی و مقایسه سفالها در اكثر محوطه­های شاخص می­توان اظهار داشت كه دره سیمره در منطق? دره­شهر از حلقه­های اتصال فرهنگی حوز? لرستان و خوزستان شمالی است و مطالعة نحوة شكل گیری و سیر تحول استقراهای دوران پیش از تاریخ در دره سیمره و چگونگی ارتباط آن با حوزة غرب و جنوب غرب ایران، افقهای جدیدی را در مطالعات پیش از تاریخ غرب ایران روشن خواهد كرد.
هر چند اكنون نیز می توان جایگاه دوره پیش از تاریخ دشت سیمره را با توجه به مطالعات انجام گرفته، در جدول گاهنگاری پیش از تاریخ غرب ایران مشخص كرد؛ ولی این مهم بهتر است پس از كاوش و گمانه زنی برخی از مكانهای شاخص دره سیمره به روش نوین و سیستماتیك انجام گیرد.
شهر تاریخی سیروان یكی دیگر از شهرهای ساسانی استان ایلام است كه در شهرستان شیروان چرداول قرار گرفته است. این شهر مركز ایالت ماسبذان بوده كه آثار معماری و بناهای آن كاملاْ مشهود است.
شهر تاریخی سیمره یكی از شهرهای تاریخی استان ایلام است كه در حاشیه غربی شهر دره شهر واقع شده است. طی 9 فصل كاووش در این شهر گچبریهای منحصر به فردی از بناهای این شهر تاریخی بدست آمد كه در نوع خود بی نظرند. این شهر مربوط به اواخر دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی است و مركز ایالت مهرجانقذق یا مهرجانكدك بوده است.
در ارتفاعات 'شای ماران' چنان منطقه اركوازی بخش چوار، با 1060 متر ارتفاع از سطح دریا یك باغ زیتون محلی وجود دارد كه طبق گفته اهالی محل و نیز اعلام نظر كارشناسان فن، قدمت آنها به حدود 2000 سال می‌رسد.
این زیتونها از نوع محلی‌اند كه به دلیل آب و هوای مناسب محل (گرم و خشك) در طول سالیان متمادی همچنان به پابرجا مانده‌اند.
در كنار این باغ كوچك یكی از محوطه‌ها و قبرستانهای دوره تاریخی (احتمالاً اشكانی ـ ساسانی) وجود دارد كه وجود این باغ در كنار این محوطه ادعای 2000سال قدمت این درختان را تا حدودی تأیید می‌كند.
این درختان با قطر ریشه بیش از 5/2متر و ارتفاع بیش از 3 متر همواره در طول سالیان متمادی بر اثر شرایط آب و هوایی و نیز عوامل انسانی و طبیعی، خشك و دوباره رشد كرده‌اند.
خوشبختانه جهاد كشاورزی استان با نصب تابلو هشدار، اهمیت این درختان را برای مردم متذكر شده است.امید است با ثبت این درختان در فهرست میراث طبیعی كشور، به حفظ آنها بیشتر كمك شود.
پشت قلعه از دیگر نشانه های قدمت تاریخی استان ایلام است كه در فاصله پنج كیلومتری در ناحیه جنوبی شهرستان آبدانان و در شمال غربی روستای پشت قلا بر روی تپه‌ای بلند قرار دارد كه رودخانه دویرج از پای آن می‌گذرد.
این اثر یكی از آثار دوره ساسانی است كه مصالح ساخت آن از قلوه سنگهای رودخانه‌ای و گچ نیم‌كوب تشكیل شده است.
آثار به جا مانده از این اثر ارزشمند شامل برجهای نگهبانی، بارو، شاه‌نشین، اتاق‌های مسكونی و پلكان است.
باروی بیضوی شكل كه ارتفاع آن به سه متر می‌رسد محوطه قلعه را در بر گرفته است. دیوارهای بیرونی و اصلی قلعه تقریبا سالم مانده است. این دیوارها قلعه را به سه قسمت مجزا تقسیم می‌كنند.
در قسمت غربی قلعه، آثار برج دیده می‌شود و سوراخی بر روی برج قسمت جنوبی قلعه است كه كاربری آن دیده‌بانی است. بر باروها و دیوارهای آن، برجهایی با فواصل تقریباً مساوی در اطراف دژ به صورت كنگره‌دار ساخته شده كه دارای اتاق‌های كوچك دیده‌بانی و طاق‌های قوسی شكل است.
در منتهی‌الیه قسمت جنوبی و جنوب شرقی دژ، شاهنشین قلعه و اتاق‌های مسكونی قرار دارند كه یك چهارم دژ را تشكیل می‌دهند و مابقی محوطه قلعه است.
این قسمت دارای اتاق‌هایی با تاق‌های نیم‌دایره و تاقچه‌ها و طاقنماهایی است كه گاه قطر دیوار آن به یك متر می‌رسد. این قلعه جنبه نظامی داشته و دور تپه‌ها كانالی طبیعی قرار دارد كه مانند خندقی از دژ محافظت می‌كند. در یك قسمت از این خندق طبیعی رودخانه دویرج عبور می‌كند.
سنگ نوشته گل گل از دیگر آثار تاریخی استان ایلام است كه این اثر در 8 كیلومتری شهر ملكشاهی شهرستان مهران و بر دیوار شرقی تنگه كوچكی كه روستای گل گل در دهانه آن استقرار یافته قرار دارد .
این سنگ نوشته به خط میخی به زبان آشوری ، بر روی نمای دیوار شرقی صخره ای بالاتر از روستای گل گل ملكشاهی به ابعاد 90× 135 سانتی متر به شكل مستطیل به طور عمودی نقش شده و در وسط آن پادشاه آشوری به صورت برجسته با شمشیر حمایل به ارتفاع 135 سانتی متر قرار دارد .
تمامی سطح كتیبه پس از صاف نمودن سطح آن به عمق سه سانتی متر و برجسته نشان ، پیكر پادشاه با خطوط كنده كاری شده میخی پوشانده شده است. سطرها به وسیله یك خط افقی كنده از هم دیگر متمایز گشته اند .
ارتفاع نقش برجسته از سطح زمین 270 سانتی متر است . متن كتیبه از فتح ایلام و لرستان ( قلمرو كاسی‌ها) به وسیله آشوری‌ها حكایت می كند . بخشی از كتیبه به شرح زیر است : خدایان بزرگ از راه لطف در محفل خود مرا بر روی تخت شاهی پدرم گذاشتند و آنها تسلط بر روی زمین را به من واگذار كردند.
سنگ نوشته آشوری (گل گل) ملكشاهی بر دیواره كوهی در جوار روستای گل گل در فاصله 25 كیلومتری شهر ایلام حكاكی شده است. این سنگ نوشته به زمان حكمرانی آشور بانی پال متعلق می باشد كه حدود سه هزار سال پیشینه تاریخی دارد. بر روی آن سنگ، نقش برجسته پیكره یك سرباز آشوری با كلاه خود، همراه با ماه و ستاره در بالای سر آن و در حالیكه پیكانی در دست دارد حك شده است . در قسمت پایین سنگ نوشته آشوری ، چند جمله به خط میخی به چشم می خورد كه ترجمه گردیده است.
سنگ نوشته قلعه والی در قلعه والی در مركز شهر ایلام قرار دارد و مضمون این سنگ نوشته در ارتباط با زمان ساخت قلعه والی در سال 1326 هجری شمسی می باشد و متن آن چنین است: 'به معماریت عالیجاه خیر الحاج حاجی درویشعلی كرمانشاهی و به نظارت معتمد السلطان مكرم عم عالی مقام صید جواد خان سرتیپ والی زاده.
تپه ورده كبود از دیگر آثار دیدنی و تاریخی ایلام است كه این تپه در فاصله 20 كیلومتری شمال غربی ایلام و در نزدیكی رود كشكان واقع شده است. باستان شناسان در گودال قائمی كه به طول 26 متر و عرض 11 متر در این تپه ایجاد كرده اند، تعداد زیادی گور یافته اند. این گورها شامل قلوه سنگهایی هستند كه به خاطر استحكام سقف گورها به كار برده شده اند. اجساد داخل گورها به حالت خمیده و همراه با اشیای قیمتی (از جنس مفرغ) و همچنین سلاح متوفی (از جنس آهن) تدفین شده اند. پیشینه آثار كشف شده در گورستان وركبود متعلق به اواخر سده هشتم ق.م و آغاز سده هفتم ق.م است.
سنگ نوشته تنگه قوچعلی نیز در ضلع شرقی مسیر تونل آزادی ایلام بر دیواره سنگی كوه انار سنگ واقع شده است كه این نوشته تاریخی به ابعاد 50 در 70 سانتی متر در دوران قاجار و حكومت والیان پشتكوه حك گردیده است. خط این سنگ نوشته خط نستعلیق می باشد.
سنگ نوشته تخت خان ،این سنگ نوشته بر روی سنگی عظیم به ابعاد 1 در 2 متر در مكانی به نام تخت خان (34 كیلومتری جاده ایلام_مهران) حك شده و اطلاعات آن در رابطه با تاریخ ایلام و حكمرانان آن می باشد.
به امیدآنكه همه تاریخ دوستان با ارزش و اهمیت تاریخ باستانی ایلام آشنا شده و برای دیدن این آثار ارزشمند تاریخی به استان ایلام كه مهد سادگی و صمیمت است سفر كنند و از دیدن طبیعت بكر و زیبای این استان لذت ببرند.

نوشته شده در تاریخ شنبه 27 فروردین 1390    | توسط:    |    | نظرات()